Danh xưng Ninh Bình qua các thời kỳ

0
109

Ninh Bình là một tỉnh nằm ở cực Nam đồng bằng Bắc bộ, 190 50’ đến 200 27’ độ Vĩ  Bắc, 105032’ đến 106027’ độ Kinh Đông. Dãy núi Tam Điệp chạy theo hướng Tây Bắc – Đông Nam, làm ranh rới tự nhiên giữa hai tỉnh Ninh Bình và Thanh Hoá. Phía Đông và Đông Bắc có sông Đáy bao quanh, giáp với hai tỉnh Hà Nam và Nam Định, phía Bắc giáp tỉnh Hoà Bình, phía Nam là biển Đông. Quốc lộ 1A, Quốc lộ 10 và đường sắt Bắc Nam chạy xuyên qua tỉnh.

Ninh Bình là mảnh đất giàu tiềm năng về tài nguyên thiên nhiên và lịch sử văn hoá, đây là những nguồn tài nguyên vô cùng quý giá để phát triển du lịch.

 

Hiện nay, tỉnh Ninh Bình có 8 đơn vị hành chính cấp huyện gồm: 2 thành phố trực thuộc tỉnh (Ninh Bình, Tam Điệp) và 6 huyện (Hoa Lư, Gia Viễn, Nho Quan, Yên Khánh, Yên Mô, Kim Sơn). Tuy nhiên, vùng đất thuộc tỉnh Ninh Bình ngày nay đã trải qua rất nhiều lần tách nhập.

Qua các tài liệu của Viện sử học và của các nhà nghiên cứu đã tìm được từ trong sử sách – địa danh và danh xưng Ninh Bình chính thức có từ năm 1822 (năm Minh mạng thứ ba). Trước khi có danh xưng và địa danh Ninh Bình, nơi đây là một vùng đất cổ có con người cư trú rất sớm từ thời đại đồ đá cũ mà dấu tích còn lưu lại ở các di chỉ Thung Lang (Tam Điệp) có niên đại 3 vạn năm; ở hang Đăng Đắng (Cúc Phương) cách ngày nay 7000 – 8000 năm.

Đất Ninh Bình cổ xưa thuộc đất Nam Giao, thời Tần (255-207 trước Công nguyên) thuộc Tượng quận. Trong giai đoạn Bắc thuộc lần thứ 2 dưới thời nhà Hán (206 TCN – 220 sau CN), thuộc quận Cửu Chân và huyện Câu Lậu, quận Giao Chỉ. Thời Ngô (220-280) và thời Tấn (265-420) thuộc huyện Kiến Sơ, quận Cửu Chân, châu Giao. Thời Tùy- Đường – Hậu Lương (581-923) là huyện Văn Dương thuộc Trường Châu.

Khi Đinh Bộ Lĩnh dẹp xong 12 xứ quân, thống nhất đất nước lập nên triều Đinh (968-980) đóng đô ở Hoa Lư thì đất này gọi là châu Đại Hoàng của nước Đại Cồ Việt. Đến đời Tiền Lê gọi là châu Trường Yên. Đời nhà Lý gọi là phủ Trường Yên, sau gọi là châu Đại Hoàng nước Đại Việt. Đầu đời Trần gọi là Lộ sau đổi là Trấn Trường Yên. Năm Quang Thái thứ 10 đời Trần Thuận Tông (1397), đổi thành Trấn Thiên Quan.

Đọc thêm >>  Chiến dịch Tây Nam Ninh Bình (1953): Bước phát triển về nghệ thuật chiến dịch trong kháng chiến chống Pháp

Thời kỳ thuộc Minh gọi là châu Trường Yên.

Đến triều Lê vẫn theo như đời Trần trước. Đời Thiệu Bình dưới triều Lê Thái Tông chia làm 2 phủ Trường Yên và Thiên Quan thuộc về trấn Thanh Hoa. Đời Hồng Đức, Lê Thánh Tông cho nhập 2 phủ ấy vào Sơn Nam Thừa Tuyên. Thời nhà Mạc gọi 2 phủ này là Thanh Hoa ngoại trấn ngăn cách với Thanh Hoa nội trấn bởi dãy núi Tam Điệp. Sau khi nhà Mạc bị diệt, nhà Lê đem 2 phủ Trường Yên và Thiên Quan nhập vào Thanh Hoa gọi là Thanh Hoa ngoại trấn. Thời Tây Sơn cũng gọi là Thanh Hoa ngoại trấn thuộc Bắc thành.

Dưới triều Nguyễn, năm Gia Long thứ 5 (1806) đổi Thanh Hoa ngoại trấn gọi là đạo Thanh Bình vẫn thuộc trấn Thanh Hoa. Năm Minh Mạng thứ 3 (1822) đổi tên đạo Thanh Bình làm đạo Ninh Bình. Địa danh Ninh Bình có từ đó, nhưng vẫn là một Đạo thuộc trấn Thanh Hoa. Đến năm Minh Mạng thứ 10 (1829) mới chính thức đổi làm trấn Ninh Bình, đặt các quan cai trị là Trấn thủ, Hiệp trấn và Tham hiệp như các Trấn khác nằm trong Bắc thành.

Đến thời nhà Nguyễn, năm Gia Long thứ 1 (1802), Ninh Bình vẫn là Thanh Hoa ngoại trấn và lệ thuộc vào Thanh Hoa. Năm Gia Long thứ 5 (1806), Thanh Hoa ngoại trấn đổi thành đạo Thanh Bình.

Năm Minh Mạng thứ 3 (1822), đạo Thanh Bình được đổi thành đạo Ninh Bình. Năm Minh Mạng thứ 10 (1829), đạo Ninh Bình đổi thành trấn Ninh Bình.

Năm Minh Mạng thứ 12 (1831), đổi trấn Ninh Bình thành tỉnh Ninh Bình do Tổng đốc Hà – Ninh kiêm quản.

Tỉnh Ninh Bình dưới triều Nguyễn có 2 phủ gồm 7 huyện: Phủ Yên Khánh gồm 4 huyện Yên Khánh, Yên Mô, Gia Viễn và Kim Sơn. Phủ Thiên Quan gồm 3 huyện Phụng Hoá, Yên Hoá và Lạc Thổ.

Đọc thêm >>  Cách mạng tháng Tám 1945 ở Ninh Bình

Sau khi thống nhất đất nước, ngày 27-12-1975, Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa khóa V, kỳ họp thứ hai quyết nghị: hợp nhất tỉnh Ninh Bình với tỉnh Nam Hà (gồm Nam Định và Hà Nam) thành tỉnh Hà Nam Ninh. Trước khi sáp nhập, Ninh Bình vẫn có 6 huyện, 1 thị xã và 1 thị trấn trực thuộc tỉnh là Gia Khánh, Gia Viễn, Nho Quan, Yên Khánh, Yên Mô, Kim Sơn, trị trấn Tam Điệp và thị xã Ninh Bình.

Ngày 26-12-1991, Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa VIII thông qua Nghị quyết về việc phân vạch lại địa giới hành chính một số tỉnh, chia tỉnh Hà Nam Ninh thành 2 tỉnh Nam Hà và Ninh Bình. Theo đó, tỉnh Ninh Bình có 7 đơn vị hành chính gồm: thị xã Ninh Bình, thị xã Tam Điệp và 5 huyện: Hoa Lư, Tam Điệp, Gia Viễn, Hoàng Long, Kim Sơn, có diện tích tự nhiên 1.386,77 km2 với số dân 787.877 người; tỉnh lỵ đặt tại thị xã Ninh Bình.

Trong suốt hành trình gần hai thế kỷ qua, Ninh Bình ít nhất đã có trên 20 mươi lần thay đổi về đơn vị hành chính, địa giới và tên gọi khác nhau, song về cơ bản địa giới và danh xưng tên gọi vẫn được giữ nguyên như hiện nay (trừ 16 năm hợp nhất trong tỉnh Hà Nam Ninh, nhưng thị xã vẫn mang tên Ninh Bình). Người dân Ninh Bình đã sinh sống và tồn tại liên tục từ xa xưa trên vùng đất cổ này. Qua quá trình phát triển ấy Ninh Bình tự hào đã từng là kinh đô nước Đại Cồ Việt của ba vương triều Đinh – Lê – Lý từ cuối thế kỷ thứ X đến đầu thế kỷ thứ XI và là mảnh đất đã từng sản sinh ra những danh nhân, những nhân vật lịch sử hiền tài làm rạng danh quê hương đất nước.

Nguồn: Tổng hợp

4.3 (86.67%) 3 vote[s]

Bình luận

avatar
  Đăng kí  
Thông báo khi có